Na Mwandishi Wetu
Mahakama ya Rufani ya Tanzania imezipa gharama za kisheria Kampuni ya Independent Power Tanzania Limited - IPTL na Pan Africa Power Solutions (T) Limited ya Dola za Kimarekani 8,000,000 kufuatia kufanikiwa kupinga rufaa iliyokatwa na Benki ya Standard Chartered kuhusu mgogoro wa kibiashara wa muda mrefu wa dola za Marekani 168,000,000.
Uamuzi huo ulitolewa Agosti 5, 2026 na Naibu Msajili wa Mahakama ya Rufani , J.E. Fovo, katika kesi ya Kodi namba 65 ya 2026, iliyotokana na Rufaa ya Madai namba 386 ya 2022. Waombaji hao waliwakilishwa na Wakili Musa Mhagama akiwakilishwa na Wakili Teeshatia.
Uamuzi huu wa hivi punde unafunga sura nyingine katika kesi ambayo imeendelea kwa zaidi ya muongo mmoja na imehusisha mahakama nchini Tanzania, Uingereza na Malaysia. Kiini cha mzozo huo kinahusiana na mikataba ya uzalishaji umeme iliyotiwa saini mwishoni mwa miaka ya 1990 na mwanzoni mwa miaka ya 2000, na mipango ya ufadhili iliyofuata ambayo ilisababisha usuluhishi na kesi nje ya nchi.
Mgogoro huo unatokana na hukumu ya kigeni iliyotolewa na Mahakama Kuu ya Uingereza, Kitengo cha Biashara, yenye kiasi cha punguzo cha USD 168,000,000. Hukumu hiyo iliziunga mkono Benki ya Standard Chartered (Hong Kong) Limited na Standard Chartered Bank Malaysia Berhad dhidi ya IPTL na Pan Africa Power.
Baadaye benki zilitaka kusajili na kutekeleza hukumu hiyo ya kigeni nchini Tanzania. Hata hivyo, IPTL na Pan Africa Power ziliweka pingamizi la awali kupinga uwezo wa rufaa hiyo na mchakato wa utekelezaji.
Mnamo Januari 9, 2026, Mahakama ya Rufani ilitoa uamuzi muhimu na ikatupilia mbali rufaa hiyo. Mahakama iligundua kuwa rufaa iliyowasilishwa haikuwa na uwezo na haikuweza kuendelea. Ushindi huo ulifungua njia kwa waombaji kudai gharama za kutetea kesi hiyo katika hatua hiyowachambuzi wa masuala ya sheria wanasema uamuzi wa Januari ulikuwa muhimu kwa sababu ulifafanua jinsi hukumu za kigeni zinapaswa kushughulikiwa nchini Tanzania na kusisitiza haja ya uzingatiaji mkali wa matakwa ya utaratibu chini ya sheria za Tanzania.
Kufuatia mafanikio hayo, Walalamikaji katika kesi hiyo waliwasilisha bili ya gharama ya Januari 29, 2026, wakidai USD 10,287,550 kwa kufanikiwa kupinga rufaa hiyo.
Muswada huo ulikuwa na vitu viwili vikuu vinavyobishaniwa: ada za maelekezo za USD 5,040,000 zinazodaiwa kando na kila mlalamikaji, jumla ya USD 10,080,000. Waombaji waliteta kuwa kiasi hicho kilionyesha utata, kiasi kilicho hatarini, na hali ya kimataifa ya mzozo.
Mambo mengine yenye thamani ya TZS 210,000 yanayohusu ada ya kufungua, huduma, na malipo yalikubaliwa na pande zote mbili na hayakupingwa wakati wa kodi.
Wakili wa walalamikiwa alipinga ada ya maelekezo kwa misingi miwili. Kwanza, alidai kuwa rufaa hiyo haikuwa na kiasi cha fedha kinachoweza kufahamika, kwani ilitaka kuweka kando usajili na utekelezaji wa hukumu ya kigeni. Kwa hivyo, alisema, ada hizo zinapaswa kutathminiwa kwa kiwango cha chini. Pili, alidai kuwa ada ya maagizo tofauti haikupaswa kutozwa kwa waombaji wawili, kwa kuwa waliwakilishwa na wakili mmoja na kuwasilisha mawasilisho ya pamoja.
Katika uamuzi wake wa kina, Naibu Msajili na Afisa Ushuru J.E. Fovo alitupilia mbali pingamizi hilo kwa kuzingatia Kifungu cha 17 cha Nyongeza ya Tatu ya Kanuni za Mahakama ya Rufani, 2009. Alisema hakuna mashauri tofauti yaliyoanzishwa na kila mwombaji.
Hata hivyo, alibainisha zaidi kuwa kila mwombaji alikuwa na dhima tofauti chini ya tuzo ya USD 168 milioni. Kwa sababu ya mfiduo huo tofauti, mahakama ilipata kuwa walikuwa na haki ya uwakilishi tofauti na kwa hivyo ada tofauti za maagizo zilihalalishwa.
Juu ya kiasi cha ada za maelekezo, Ofisa huyo aligundua kiasi kinachodaiwa cha Dola za Kimarekani 5,040,000 kwa kila mwombaji kuwa kikubwa na hakina mashiko. Aliona kuwa ingawa kiasi kilicho hatarini kilikuwa kikubwa,e, rufaa ilitupiliwa mbali katika hatua ya awali bila mabishano kamili kuhusu uhalali.
Pia aliona TZS 5,000,000 zilizopendekezwa na mlalamikiwa kuwa ndogo sana kutokana na dau, utata, na hitaji la kushirikisha mawakili waandamizi.
Kwa kutumia kanuni za busara, utata, umuhimu kwa wahusika, na uthabiti kama ilivyoainishwa katika mamlaka ikiwa ni pamoja na Tanzania Rent A Car Ltd dhidi ya Peter Kimuhu na Kitinda Kimaro dhidi ya Anthony Ngoo, mahakama iliamua kuwa ada ya maelekezo ya kuridhisha ni USD 4,000,000 kwa kila mwombaji.
Kwa hiyo, Afisa Ushuru alitoza gharama kama ifuatavyo: USD 8,000,000 kuhusu ada za maelekezo kwa waombaji wote wawili, na TZS 210,000 kwa bidhaa ambazo hazijapingwa.
Alihitimisha kuwa gharama zilizotozwa ushuru zilikuwa za kuridhisha, za haki, na zinalingana na tuzo za awali za mahakama katika masuala ya ukubwa sawa. Aliamuru mswada uliotozwa ushuru uwasilishwe ipasavyo na malipo yafanywe.
Maoni kutoka kwa Independent Power Tanzania Limited
Mwenyekiti Mtendaji wa IPTL, Harbinder Singh Sethi alisema tuzo ya gharama ya dola milioni 8 itasaidia makampuni kurejesha sehemu ya rasilimali zilizotumika katika kutetea kesi hiyo. Alisema fedha hizo zitarejeshwa katika utendaji kazi ili kuboresha uzalishaji wa umeme na utoaji wa huduma.
Wanasheria na wachambuzi wa masuala ya biashara wanasema uamuzi huo unatoa ufafanuzi kuhusu masuala mawili muhimu: ushuru wa gharama katika kesi za kibiashara za thamani ya juu, na kushughulikia hukumu za kigeni.
Kwanza, mahakama imeweka kigezo kwamba hata kesi inapopotea katika hatua ya awali, bado gharama zinaweza kuwa kubwa ikiwa kiasi kinachohusika ni kikubwa na kazi ya kisheria inayohitajika ilikuwa ngumu.
Pili, uamuzi huo unatia nguvu kwamba hukumu za nje haziwezi kutekelezwa Tanzania moja kwa moja. Vyama lazima vifuate sheria za mitaa na kuwa tayari kukabiliana na changamoto juu ya uwezo na mamlaka.
Kwa sekta ya nishati, uamuzi huo unaondoa kutokuwa na uhakika wa kisheria kuhusu IPTL na Pan Africa Powerkuruhusu usimamizi kuzingatia uendeshaji badala ya madai.
